Çoğu çift birbiri hakkında temel şeyleri bilir: en sevdiği yemeği, kahvesini nasıl içtiğini, yatağın hangi tarafında yattığını. Ama biri hakkında bilgi sahibi olmak, o kişinin nasıl düşündüğünü ve hissettiğini anlamakla aynı şey değildir. İyi sohbet soruları tam da bu aradaki mesafeyi kapatmak içindir.
Aşağıdaki sorular hafiften derine doğru sıralandı; rahat hissettiğiniz yerden başlayabilirsiniz. Bir araba yolculuğu için birkaçını seçin, akşam yemeğinde bir kategoriyi baştan sona konuşun ya da Chaos Meter gibi bir oyundan önce ısınma olarak kullanın. O oyunda partnerinizin tepkilerini sormak yerine tahmin etmeniz gerekir.
İyi Bir Soru Neden İşe Yarar?
1997'de psikolog Arthur Aron'un ekibi, birbirini tanımayan kişileri ikişer ikişer karşı karşıya oturttu ve onlara giderek daha kişisel hâle gelen 36 soru sordurdu. Sorular “Dünyadaki herkes arasından seçme şansın olsa kimi yemeğe davet ederdin?” diye başlıyor, “Başka birinin yanında en son ne zaman ağladın?” sorusuna kadar ilerliyordu. Asıl çalışmada bu sorularla 45 dakika geçiren ikililer, aynı süreyi havadan sudan konuşarak geçiren ikililere göre kendilerini daha yakın hissettiklerini söyledi. Bu düzenekte tek tek sorulardan daha önemli iki şey var. Birincisi kademe: Her cevap, bir sonraki soruyu dürüstçe cevaplamayı biraz daha kolaylaştırır. İkincisi karşılıklılık: İki kişi de sırayla ve aşağı yukarı aynı derinlikte açılır. Susan Sprecher'ın yürüttüğü 2013 tarihli bir deney, sırayla açılan yabancıların, önce birinin sonra diğerinin anlattığı ikililere göre birbirinden daha çok hoşlandığını gösterdi. Tek taraflı sorulan soru bir röportajdır; iki kişinin de cevapladığı aynı soru ise bir sohbet. Bu yüzden aşağıdaki listelerde sırayla ilerleyin, en derin sorulara atlamayın ve sorduğunuz her soruyu kendiniz de cevaplayın.
Hafif ve Eğlenceli
- Çoğu insanın garip bulduğu ama senin sevdiğin bir yemek kombinasyonu var mı?
- Rastgele bir beceride bir anda usta olabilseydin hangisini seçerdin?
- Sahip olduğun en işe yaramaz yetenek ne?
- Gizliden gizliye kendini hangi kurgusal karaktere yakın hissediyorsun?
- Çocukluğundan geri dönmesini istediğin bir moda var mı?
- Hayatımız bir film olsaydı hangi türde olurdu?
- Seni hâlâ sinir eden en önemsiz şey ne?
- Hangi alışkanlığımı gizliden gizliye komik buluyorsun?
- Hangi şarkı seni anında neşelendirir?
- Hayatının geri kalanında tek bir yemek yemek zorunda kalsan ne seçerdin?
Birbirinizi Daha İyi Tanımak
- Çocukken inandığın ama sonradan doğru olmadığını öğrenince utandığın bir şey var mı?
- Ruh hâlini anında düzelten küçük bir şey ne?
- Hayatının yönünü değiştiren bir karar hangisiydi?
- Sence insanlar seni en çok hangi konuda yanlış anlıyor?
- Beş yıl öncesine göre şimdi daha iyi olduğun bir şey ne?
- Hiç gitmediğin ama çok görmek istediğin bir yer var mı, neden orası?
- Büyürken ailenle ilişkin nasıldı?
- Şu sıralar edinmeye ya da bırakmaya çalıştığın bir alışkanlık var mı?
- Gurur duyduğun ama pek bahsetmediğin bir şey ne?
- Dünyaya bakışını en çok kim etkiledi?
Beni Ne Kadar İyi Tanıyorsun?
- Sence en büyük korkum ne?
- Bomboş, hiçbir planın olmadığı bir günde ne yapacağımı düşünüyorsun?
- Belli etmediğim ama beni sandığından çok strese soktuğunu düşündüğün bir şey var mı?
- Sence ilişkimizde en çok neyi takdir ediyorum?
- Yeterince duymadığımı düşündüğün bir iltifat var mı?
- Elimde olsa günlük rutinimde neyi değiştirirdim sence?
- Sence aşk dilim ne ve bunu kendim biliyor muyum?
- Şu sıralar hayatımda neye daha çok ihtiyacım olduğunu düşünüyorsun?
- Sence en komik ortak anımız hangisi derim?
- Benim farkında olmadığımı düşündüğün ama senin tatlı bulduğun küçük bir hareketim var mı?
Gelecek ve “Ya Öyle Olsaydı?”
- Beş yıl sonra bizi nerede hayal ediyorsun?
- Birlikte başlatmak istediğin bir gelenek var mı?
- Para hiç sorun olmasaydı hayatımız nasıl olurdu?
- Henüz denemediğimiz ama birlikte denemek istediğin bir şey var mı?
- Gelecekte büyük bir anlaşmazlığı nasıl çözeceğimizi düşünüyorsun?
- Benimle tam olarak paylaşmadığın bir hedefin var mı?
- Yarın yeni bir yere taşınmak zorunda kalsak nereye gitmek isterdin?
- On yıl sonra nasıl bir partner olmak istersin?
- Gelecekle ilgili henüz konuşmadığımız bir korkun var mı?
- Hiçbir kısıtlama olmasaydı ideal bir hafta sonumuz nasıl geçerdi?
Daha Derin ve Düşündürücü
- Zor bir dönemde duymaya ihtiyaç duyduğun ama kimsenin söylemediği bir şey var mıydı?
- Birinin seni gerçekten anladığını nereden anlarsın?
- Bana en yakın hissettiğin an hangisiydi?
- Kimseye anlatmadığın ama şimdi paylaşmaya hazır olduğun bir şey var mı?
- İnsanları sevme biçimini sence ne şekillendirdi?
- Sana kendinle ilgili önemli bir şey öğreten bir hatan oldu mu?
- Bir ilişkide sana kendini güvende hissettiren ne?
- Yaşlanmakla ilgili seni şaşırtan bir şey var mı?
- Sence sevilmekle anlaşılmak arasındaki fark ne?
- Senin hakkında asla unutmamamı istediğin bir şey var mı?
Röportaja Çevirmeden Nasıl Sorulur?
Önce siz cevaplayın. Kendinizin cevaplamayacağı bir şeyi sorarsanız karşınızdaki bunu bir davet olarak değil, bir sınav olarak algılar. Başlamadan önce bir pas kuralında anlaşın: İkiniz de herhangi bir soruyu gerekçe göstermeden geçebilirsiniz ve pas geçmek bir cevap sayılmaz. Kısa bir cevabın ardından “Ama neden?” diye üstelemeyin. Kısa cevap genelde sorunun erken geldiğini gösterir; üstelemek de sonraki yirmi dakikayı temkinli hâle getirir. Listeye değil saate bakın; güzel geçen on dakika, elli sorunun hepsini bitirmekten iyidir. Bir de iyi giderken bırakın. Amaç listeyi bitirmek değil, haftaya yeniden yapmak istemektir.
Sonraya Bırakılacak Sorular
Eski ilişkiler, para, aile içi kavgalar ve birinden tanıdığı insanları sıralamasını isteyen her soru. Bu konular sonsuza kadar yasak değil; yalnızca karşınızdakinin böyle sorulara nasıl yaklaştığını görene kadar bekleyebilir. Aynısı doğru cevabı belli olan sorular için de geçerli, “Sence iyi gidiyor muyuz?” gibi. Cevaplardan birinin açıkça güvenli olduğu bir sorudan kimse bir şey öğrenmez; yalnızca o güvenli cevabı alırsınız. Onun yerine güvenli cevabı olmayan bir soru deneyin: “Bir yıl önce tahmin edemeyeceğin, şimdi birlikte yaptığımız bir şey ne?”
Sormaktan Tahmin Etmeye
Soru sormak size karşınızdakinin cevabını verir. Önce tahmin etmek ise bir şey daha verir: o cevabı ne kadar iyi öngördüğünüzü. Bunu normal bir sohbetten elde edemezsiniz, çünkü sohbette cevabı, bir tahminde karar kılmadan önce duyarsınız; hafızanız da ne diyeceğinizi sonradan sessizce düzeltir. Chaos Meter'ın arkasındaki fikir de bu. Biri bir durumu 0 ile 10 arasında gizlice puanlar, diğeri sayıyı tahmin eder; birbirini tanımak da skor tablosu olan ve tahmin çok saptığında ceza kartı çıkan bir oyuna dönüşür.
Durum kartlarını yazarken kullandığımız kural da bu: Bir kart, ancak makul insanlar ona farklı puanlar verecekse yerini hak eder. Herkes 8 diyecekse kart ölüdür, çünkü tahmin edilecek bir şey kalmamıştır. Aynı ölçüt sorular için de geçerli. Partnerinizin ne diyeceğini zaten biliyorsanız bunu duymak güzeldir ama size yeni bir şey söylemez.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir oturumda kaç soru sormalıyız?
Sandığınızdan az. Bir araba yolculuğu için tek bir kategoriden birkaç soru yeter. İkinizi de bir tur daha isteyerek bırakan on dakika, bütün listeyi bitiren uzun bir akşamdan daha kolay alışkanlığa dönüşür.
Bu sorular sadece sevgililer için mi?
Hayır. “Hafif ve Eğlenceli” ile “Birbirinizi Daha İyi Tanımak” kategorileri yakın arkadaşlar ya da ev arkadaşları için de işe yarar. Derin kategorileri oturmuş bir ilişkiye saklamak daha iyidir.
Bunları doğrudan sormakla Chaos Meter gibi bir oyun oynamak arasındaki fark ne?
Doğrudan sormak size bir cevap verir. Chaos Meter'daki gibi önce tahmin etmek ise o cevabı zaten bilip bilmediğinizi sınar; bu da çoğu zaman daha çok şey ortaya çıkarır.
Partnerim kısa cevaplar veriyorsa ne yapmalı?
Bu genelde kişinin kapalı olmasından değil, sorunun erken gelmesinden olur. Daha hafif bir kategoriye dönün, bir sonraki soruyu önce siz cevaplayın ve derinliğin oradan yeniden artmasına izin verin.
Bu sorular mesajla ya da görüntülü konuşmada işe yarar mı?
Evet, tek bir değişiklikle: Soruları teker teker gönderin. Sohbete toplu hâlde yapıştırılan bir liste doldurulacak bir form gibi okunur ve öyle cevaplanır.
Bu tür sorular nereden geliyor?
Giderek derinleşen sorular fikri psikoloji araştırmalarından geliyor. En bilinen örnek, Arthur Aron ve ekibinin 1997'de yabancılar arasında yakınlık yaratmak için yayımladığı 36 sorudur. Buradaki 50 soru çiftler için yazıldı ama aynı iki kuralı izliyor: Hafiften başlayın ve sorduğunuz her soruyu kendiniz de cevaplayın.
Kaynaklar
- Aron, A., Melinat, E., Aron, E. N., Vallone, R. D., & Bator, R. J. (1997). The experimental generation of interpersonal closeness: A procedure and some preliminary findings. Personality and Social Psychology Bulletin, 23(4), 363–377.
- Ickes, W. (1993). Empathic accuracy. Journal of Personality, 61(4), 587–610.
- Sprecher, S., Treger, S., Wondra, J. D., Hilaire, N., & Wallpe, K. (2013). Taking turns: Reciprocal self-disclosure promotes liking in initial interactions. Journal of Experimental Social Psychology, 49(5), 860–866.
